1. Geologia

Kolekcja geologiczna, którą dysponujemy stanowi depozyt przekazany przez Muzeum w Wałbrzychu umową z dnia 20. 12. 2013 r. w celu prezentacji na ekspozycji stałej na okres do 31. 12. 2023 r. Jest to zbiór budowany od 1908 r. tj. od momentu założenia Wałbrzyskiego Towarzystwa Muzealnego przede wszystkim przez dwie postaci – legendy: Franza Zimmermanna oraz Eufrozyna Sagana. Bogactwo i rozczłonkowanie form i struktur Sudetów z góry określiło profil przyszłych zbiorów, które dzielą się na dwie części: petrograficzno – mineralogiczną oraz paleontologiczną (paleobotaniczną i paleozoologiczną). Zgodnie z protokołem zdawczo – odbiorczym posiadamy 814 obiektów geologicznych, które wcześniej stanowiły część stałej ekspozycji muzealnej. Najcenniejszą część kolekcji stanowią okazy paleontologiczne reprezentujące florę i faunę dewonu, karbonu i permu, z których najliczniejsze są odciski roślin karbońskich. Na szczególną uwagę zasługuje zespół skamieniałości ze stanowiska Jeziorko Daisy koło Mokrzeszowa będącego fragmentem dewońskiej rafy koralowej. Część petrograficzną kolekcji stanowią skały i minerały Dolnego Śląska        o dużych walorach estetycznych i dydaktycznych.

Projekt bez tytułu (10)

2. Archeologia

W momencie powołania Oddziału Archeologicznego Muzeum Okręgowe w Wałbrzychu nie miało zbiorów archeologicznych. W latach 60 i 70 XX wieku, gdy zapanowała tendencja do profilowania kolekcji poszczególnych placówek muzealnych na Dolnym Śląsku, ustalono, że Wałbrzych będzie zbierał okazy geologiczne oraz ceramikę. Muzeum Miejskie przekazało do Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu kolekcję archeologiczną, zawierającą między innymi zabytki przedwojennego Heimatmuseum w Wałbrzychu.

Pracownicy Oddziału zaczęli odbudowywać zbiory, początkowo drogą planowych badań wykopaliskowych na interesujących stanowiskach. Swym działaniem badawczym obejmowali całe byłe województwo wałbrzyskie, jednak najwięcej samodzielnych badań terenowych prowadzili na obszarze powiatu ząbkowickiego. Przyczyniła się do tego najbardziej zagęszczona w rejonie sieć stanowisk archeologicznych o ciekawym, zróżnicowanym zakresie kulturowym i chronologicznym, a także przychylność lokalnych władz. Niestety, po 1991 roku muzeum nie miało już możliwości finansowych prowadzenia własnych prac badawczych. Kontynuowano pozyskiwanie zabytków przez ratownicze badania na stanowiskach naruszonych robotami budowlanymi czy nadzory archeologiczne nad inwestycjami (melioracje, instalacje, budowy), prowadzonymi na zlecenie osób fizycznych lub firm. Także Wojewódzki Konserwator Zabytków w Wałbrzychu przekazywał materiały pochodzące z badań różnych instytucji archeologicznych spoza regionu, prowadzących prace na tym obszarze. Po przeniesieniu do Wałbrzycha zmieniły się zadania archeologii z prac terenowych na prace gabinetowe – opracowywanie zbiorów. Całkowitą opiekę nad stanowiskami archeologicznymi w pełni przejął Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków.

Obecnie w zbiorach działu znajduje się ponad 35000 zabytków (całych form lub ich fragmentów). Są to materiały od schyłkowego paleolitu po czasy nowożytne, m. in. z neolitycznych osad w Ząbkowicach Śląskich – Sadlnie i Muszkowicach, wielokulturowych osad w Byczeniu, Suszce, Śremie, Krzelkowie, Raczycach, osad z okresu wpływów rzymskich w Niedźwiedniku (wg AZP w Rososznicy) i osady wczesnośredniowiecznej w Kamieńcu Ząbkowickim, grodziska wczesnośredniowiecznego w Dobromierzu, renesansowego zamku w Ząbkowicach Śląskich i z badań średniowiecznych miast Ząbkowic, Ziębic i Złotego Stoku. Są też materiały z grodzisk w Bardzie i w Niemczy, zdeponowane przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego, które po opracowaniu będą udostępniane na wystawach.

Na bazie zbiorów powstają prace doktorskie i artykuły naukowe, udostępniane są materiały do badań porównawczych.

Dział wydaje oświadczenia o gotowości przyjęcia zabytków pozyskanych w trakcie badań archeologicznych prowadzonych na terenie powiatów: dzierżoniowskiego, świdnickiego, wałbrzyskiego i ząbkowickiego.

Projekt bez tytułu (11) 

3. Przemysł i technika

Jest to najbardziej różnorodny spośród zbiorów Muzeum Przemysłu i Techniki, obecnie eksponowany w lampowni, a także w postaci urządzeń i maszyn górniczych – w przestrzeni całego Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia. Składa się z kilku kolekcji:

Muzealia artystyczno – historyczne: pamiątki związane z historią i górnictwem wałbrzyskim, tradycją górniczą, obchodami świąt i uroczystości, oraz sportem wałbrzyskim.

  • Kamienie graniczne pól górniczych
  • Galowe i służbowe mundury górnicze i pozostałe elementy galowego stroju górniczego;
  • Medale, odznaki, przypinki okolicznościowe;
  • Dyplomy m.in. Nadania stopni górniczych, za długoletnią pracę w górnictwie,
  • Ceramika okolicznościowa;
  • Zaproszenia, śpiewniki i pamiątki z karczm i biesiad piwnych;
  • kroniki;
  • sztandary;
  • proporczyki;
  • w zbiorach również dokumentacja fotograficzna dotycząca obiektów dawnych kopalń wałbrzyskich, procesu likwidacji górnictwa wałbrzyskiego;
  • zbiory o charakterze audiowizualnym: filmy szkoleniowe o pracy w kopalni, bezpieczeństwie i higienie pracy, czy pracy poszczególnych urządzeń dołowych; Kasety magnetofonowe i VHS z zapisami okolicznościowych uroczystości górniczych
  • zbiory związane z sekcjami sportowymi działającymi przy kopalniach m.in. proporczyki, przypinki, puchary, ceramika okolicznościowa.

Muzealia archiwalne: dokumentacja techniczna, związaną z funkcjonowaniem kopalń wałbrzyskich, ze szczególnym uwzględnieniem dokumentacji dawnej KWK „Thorez”/ „Julia”. W zasobie znajdują się m.in.

  • dokumentacja techniczna szybów, obiektów kopalnianych, naczyń wyciągowych, oświetlenia, transportu;
  • dokumentacja koncesyjna poszczególnych szybów kopalnianych;
  • dokumentacja fotograficzna szkód górniczych, karczm i biesiad piwnych i pochodów, spartakiad górniczych;
  • projekty techniczno – robocze, modernizacji, dotyczące obiektów kopalnianych, instalacji i in.;
  • dokumentacja związana ze zwalczaniem zagrożenia wyrzutami gazów i skał;
  • palny ruchu;
  • raporty dyspozytorskie;
  • zarządzenia, instrukcje i regulaminy dotyczące pracy kopalni;
  • broszury i katalogi maszyn;
  • zaświadczenia pracy;
  • kalki, schematy techniczne, przestrzenne, montażowe;
  • nuty orkiestry górniczej;

Zbiór techniczny:

  • narzędzia i urządzenia do robót górniczych (kilof, łopata, młoty górnicze, wiertarki, młotki pneumatyczne, wiertarki udarowe, koronki, wiertła, gryzery, ciągarki
  • urządzenia do odstawy i transportu urobku (przenośnik zgrzebłowy, przenośnik taśmowy, elementy kolejki podwieszanej, lokomotywy elektryczne, spalinowe, pneumatyczne, wozy do transportu urobku, drewna, lin, wozy osobowe, sanitarne, wozy do transportu narzędzi). Maszyny wyciągowe, przetwornice prądu stałego, szybowskazy
  • sprzęt strzałowy (Ładownice na materiał strzałowy, Ładownica na zapalniki elektryczne, zapalarki, omomierze, amperomierze
  • lampy górnicze
  • stojaki do zabudowy
  • indywidualny sprzęt oświetleniowy i ochronny (lampki olejowe, karbidowe, akumulatorowe, najwięcej lampy nahełmne Rc-12), hełmy ochronne skórzane i polietylenowe, maski, buty, aparaty ucieczkowe, pochłaniacze
  • sprzęt ratowniczy Aparat ratowniczy, maski ratownicze, aparaty telefoniczne sztabowe,
  • specjalistyczny sprzęt służb technicznych: mierniczy (teodolity, niwelatory, kompas); służby metanometryczne (metanomierze, sygnalizatory, wykrywacze mieszkowe. Przewietrzanie i badanie powietrza: (anemometry, psychrometr, barografy, manometry, sondy), czujniki CO2
  • urządzenia do komunikacji (elementy central telefoniczny, aparaty kopalniane, sygnalizatory)
  • modele urządzeń zakładu przeróbki mechanicznej węgla, model kopalni, ściany,
  • maszyny i urządzenia z warsztatów mechanicznych: kuźni, tokarni, frezarni,
  • elementy szaf sterowniczych rozdzielni elektrycznych
  • wyposażenie dyspozytorni kopalnianej: stoły dyspozytorskie, szafy telemetanometryczne
  • inne obiekty techniczne, niezwiązane z górnictwem: urządzenia poligraficzne, maszyny drukarskie, gilotyny, kopiarki; maszyny do szycia; maszyny do liczenia; stare komputery; projektory

Zbiór kartograficzny – pochodzi głównie z wałbrzyskich kopalń: Thorez, Wałbrzych, Victoria, obejmuje przedwojenne i powojenne mapy wyrobisk górniczych, mapy powierzchniowe (sytuacyjne), przekroje geologiczne, mapy wysokościowe.

Projekt bez tytułu (12)